Tarihsel Türk Dili Alanında Limitatif İşlevli Bir Gramerleşme Örneği

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.authorAkpınar, Ahmet
dc.date.accessioned2026-02-28T11:58:14Z
dc.date.available2026-02-28T11:58:14Z
dc.date.issued2023
dc.departmentBayburt Üniversitesi
dc.description.abstractDillerde belirli bir dilsel düzeyde (isim, fiil, sıfat, zarf, edat gibi) bulunan bir sözcük eşzamanlı ya da artzamanlı gramerleşme süreçlerinin etkisiyle şekilce, işlevce ve anlamca farklılaşabilir. Aynı zamanda, dil içerisindeki çeşitli süreçlerden (fonolojik, morfolojik, sentantik, semantik gibi) geçerek gramerleşme seviyeleri yükselmeye ve buna paralel olarak söz dizimindeki diğer ögelerle olan bağımlılık seviyeleri azalmaya da başlayabilir. Diğer bir deyişle, donuklaşma ve işlevsizleşmeye uğrayarak edat, son çekim edatı ve morfem gibi çeşitli gramer birimlerine dönüşebilir. Edatlar, uzamsal ve zamansal ilişkileri ifade eden ve çeşitli anlamsal rollere atıfta bulunan dil birimleridir. Tarihsel Türk dilinin bazı alanlarında ve çağdaş lehçelerin birçoğunda bulunan edat türündeki sözcüklerden biri de çAK’tır. İlk defa Karahanlı Türkçesinde isim kategorisinde tanıklanan bu sözcük; artzamanlı ve eşzamanlı gramerleşme süreçlerinde isim, sıfat, zarf gibi anlamlı ögelerin yanı sıra görevli ögelere de dönüşerek cek/cah, çen/çan/çın/çin, çenli, çekem, çeyin, çeyre, -çe/-ça gibi gramer şekillerini meydana getirmiş, ayrıca tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde limitatif işlevinde kullanılmıştır. Bu yazıda, çAK sözcüğünün uzun gramerleşme süreçlerinin etkisiyle nasıl limitatif işlevli bir gramer ögesi durumuna geldiği tarihî ve çağdaş Türk dillerinden tanıklarla gösterilecektir.
dc.identifier.doi10.34083/akaded.1376271
dc.identifier.endpage1846
dc.identifier.issn2618-6349
dc.identifier.issue3
dc.identifier.startpage1828
dc.identifier.trdizinid1216978
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.34083/akaded.1376271
dc.identifier.urihttps://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1216978
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12403/5448
dc.identifier.volume7
dc.indekslendigikaynakTR-Dizin
dc.language.isotr
dc.relation.ispartofAkademik Dil ve Edebiyat Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_TR-Dizin_20260218
dc.subjectDilbilgiselleşme
dc.subjectedat
dc.subjectdilbilgisi
dc.subjectson çekim edatı
dc.subjectlimitatif
dc.titleTarihsel Türk Dili Alanında Limitatif İşlevli Bir Gramerleşme Örneği
dc.typeArticle

Dosyalar

Koleksiyon

TR-Dizin İndeksli Yayınlar Koleksiyonu