DOĞU TÜRKİSTANLI ALİM ABDULKADİR DÂMOLLA’NIN KADER ANLAYIŞI

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.authorArtış, Abdulaziz
dc.date.issued2026
dc.departmentBayburt Üniversitesi
dc.description.abstractUzun tarihsel süreçte Orta Asya’nın (Türkistan) en köklü medeniyetlerinden birini inşa eden Uygur Türkleri, 18. yüzyılın sonlarından itibaren önceki etkin rolünü kaybederek varoluş mücadelesi vermeye başlamıştır. Bu süreçte kültürel kimlik ve dinî özgürlükler ciddi tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. Uygur halkı varlığını, millî ve manevî değerlerini korumak adına ciddi bir direnç ortaya koymuş olsa da bu çabalar birçok iç ve dış dinamikler nedeniyle kalıcı ve sürdürülebilir bir başarıya ulaşamamıştır. Bu başarısızlıkta, siyasi ve toplumsal etkenlerin yanı sıra, yanlış yorumlanan dinî anlayışların ve özellikle determinizme dayalı kader anlayışının da etkili olduğu görülmektedir. İslam düşünce tarihinde geniş tartışmalara konu olan kader inancı, bazı dönemlerde bireysel sorumluluğun ihmalini meşrulaştıran cebri bir anlayışa indirgenebilmiştir. Oysa klasik İslam düşüncesinde kader, Allah’ın ilmi ve iradesi dâhilinde işleyen, ancak insanın tercihi ve sorumluluğunu da dikkate alan bir düzen olarak temellendirilmiştir. Bu çalışma, söz konusu tarihsel bağlamda Doğu Türkistan’daki özgürlük mücadelesine fikrî katkılarda bulunan ve bölgenin İslam düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olan Abdulkadir Dâmolla’nın kader anlayışını incelenmeyi amaçlamaktadır. Dâmolla, klasik Ehl-i Sünnet kelâmı çerçevesinde iman, kader, ilahî irade ve insanın sorumluluğu gibi temel meseleleri ele almış; bireyin hem inanç hem de amel bakımından aktif ve bilinçli bir özne olduğunu vurgulamıştır. Kader konusuna yaklaşımında cebrî yoruma karşı çıkarak, insanın iradesini göz ardı etmeyen dengeli bir kader tasavvuru ortaya koymuştur. Dâmolla’nın kader anlayışı, yaşadığı tarihî ve sosyopolitik şartlar içinde, toplumsal bilinçlenmeyi ve yeniden dirilişi hedefleyen düşünsel bir çabanın tezahürü olarak değerlendirilebilir.
dc.identifier.dergipark1782006
dc.identifier.doi10.17753/sosekev.1782006
dc.identifier.endpage290
dc.identifier.issn1301-6229
dc.identifier.issn2148-0710
dc.identifier.orcid0009-0004-4612-7362
dc.identifier.startpage273
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.17753/sosekev.1782006
dc.identifier.volume106
dc.institutionauthorArtış, Abdulaziz
dc.language.isotr
dc.relation.ispartofEKEV Akademi Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_DergiPark_20260820
dc.subjectKelâm
dc.subjectKader
dc.subjectAbdulkadir Dâmolla
dc.subjectDoğu Türkistan
dc.subjectUygur
dc.titleDOĞU TÜRKİSTANLI ALİM ABDULKADİR DÂMOLLA’NIN KADER ANLAYIŞI
dc.typeArticleen_US
dc.typeArticle

Dosyalar

Lisans paketi
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Küçük Resim Yok
İsim:
license.txt
Boyut:
1.44 KB
Biçim:
Item-specific license agreed upon to submission
Açıklama:
İndir

Koleksiyon

Öksüz Yayınlar Koleksiyonu