İslam hukuk usûlünde taabbudî hüküm ve ta'lili hüküm ayrımı
| dc.contributor.advisor | Ayengin, Tevhit | |
| dc.contributor.author | Çelik, Aysel | |
| dc.date.accessioned | 2026-02-28T10:55:44Z | |
| dc.date.available | 2026-02-28T10:55:44Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.department | Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı | |
| dc.description.abstract | İslam fıkhının metodolojisi incelendiğinde taabbüdî ve ta'lîlî hükümlerin, İslam hukukunun temel dayanaklarını oluşturduğu ve hükümlerin belirlenmesinde kurucu bir işlev üstlendiği görülmektedir. Bu hükümler yalnızca fıkhî hükümlerin mahiyetini tayin etmekle kalmayıp aynı zamanda metodolojik çerçevenin inşasında da belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, taabbüdî ve ta'lîlî hükümlerin lügat, ıstılah ve teknik anlamları ayrı ayrı ele alınarak, İslam fıkhındaki işlevsel yönleri ortaya konulmaktadır. Söz konusu hükümler, usûl-i fıkıh ve fürû'u fıkıh açısından ayrı ayrı incelenmiş ve ilgili örneklerle açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. İslam fıkhının evrenselliği ile esnekliği arasındaki dengeyi kurabilmek için taabbüdî ve ta'lîlî hükümlerin sınırlarının titizlikle belirlenmesi gerekmektedir. İslam hukukunu diğer hukuk sistemlerinden ayıran temel hususlardan biri, hükümlerin hem evrensel bir mahiyete sahip olması hem de değişen zaman ve mekâna uyum sağlayabilecek esneklik gösterebilmesidir. İslam fıkhının evrenselliği her toplum ve çağ için geçerli temel hükümlerin varlığına dayanır ki bu tür hükümler en iyi şekilde taabbüdî karakterli normlarla açıklanabilir. Bununla birlikte, İslam hukukunun esnek bir yapıya sahip olması da zorunludur; zira, hukukun değişen ve gelişen dünyayı yakalayabilmesi farklı toplum ve kültürel yapılarla uyum içinde varlık gösterebilmesi açısından bu özellik büyük önem arz etmektedir. İslam hukukunun bu esnek yapısını en iyi ifade eden ise ta'lîlî hükümlerdir. Bu çalışmanın temel amacı, İslam fıkhının evrenselliği ile esnekliği arasındaki dengenin doğru tespit edilmesine katkı sağlamaktır. Zira bu denge sağlanamadığında çeşitli problemler ve farklı fikir akımları ortaya çıkabilmektedir. Bu bağlamda, çalışmada farklı düşünce akımlarına da yer verilerek taabbüdî ve ta'lîlî hükümlerin doğru bir şekilde belirlenmesinin ve İslam hukukunun evrensel ilkeleri ile esneklik kapasitesi arasındaki dengeyi sağlamanın önemi vurgulanmaktadır. | |
| dc.description.abstract | When examining the methodology of Islamic jurisprudence (fiqh), it becomes evident that ta'abbud? and ta'l?l? rulings constitute the fundamental pillars of Islamic law and play a foundational role in the determination of legal judgments. These rulings not only define the nature of fiqh? provisions but also serve as decisive elements in constructing the methodological framework of Islamic jurisprudence. This study explores the lexical, terminological, and technical meanings of ta'abbud? and ta'l?l? rulings separately, highlighting their functional aspects within Islamic fiqh. These rulings are analyzed independently within the domains of u??l al-fiqh (principles of Islamic jurisprudence) and fur?' al-fiqh (substantive Islamic law), with relevant examples provided to clarify their application. To establish a balance between the universality and flexibility of Islamic jurisprudence, it is crucial to precisely delineate the boundaries of ta'abbud? and ta'l?l? rulings. One of the defining characteristics that distinguish Islamic law from other legal systems is its ability to uphold universal principles while simultaneously exhibiting adaptability to changing circumstances of time and place. The universality of fiqh relies on the existence of fundamental rulings applicable across all societies and historical periods, which are best represented by ta'abbud? norms. At the same time, the flexibility of Islamic jurisprudence is equally essential, as it enables the legal system to engage with an evolving world and to harmonize with diverse social and cultural contexts. This adaptability is best exemplified by ta'l?l? rulings. The primary objective of this study is to contribute to a precise understanding of the balance between the universality and flexibility of Islamic jurisprudence. Failure to establish this balance may lead to various legal challenges and the emergence of divergent ideological trends. In this regard, the study also addresses different scholarly perspectives, underscoring the significance of accurately identifying ta'abbud? and ta'l?l? rulings and maintaining a well-defined equilibrium between the universal principles of Islamic law and its capacity for adaptation. | |
| dc.identifier.endpage | 147 | |
| dc.identifier.startpage | 1 | |
| dc.identifier.uri | https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=htlyhJG97gjBTPjAeWRhPrWafDAWhE0ydTeB0x-rV9Lv69jRuozyycZmMQJgVFR- | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12403/5154 | |
| dc.identifier.yoktezid | 934242 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Bayburt Üniversitesi | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.snmz | KA_TEZ_20260218 | |
| dc.subject | Din | |
| dc.subject | Religion | |
| dc.title | İslam hukuk usûlünde taabbudî hüküm ve ta'lili hüküm ayrımı | |
| dc.title.alternative | The distinction between ta'abbudi and ta'lili rulings in the methodology of islamic law | |
| dc.type | Master Thesis |
